Stres informacyjny

Stres informacyjny

W wyniku nadmiarowej ilości informacji oraz często braku możliwości w sposób szybki i łatwy określenia jakości tej informacji pojawia się informacyjny stres. Jest to „zespół doznań towarzyszących niemożności bieżącego opracowania informacji oraz integrowania ich z dotychczasową wiedzą jednostki” [Ledzińska 2002, s. 27]. Natłok informacji należy rozpatrywać nie tylko w ujęciu technicznym (technologicznym) jako nadmiar bitów informacji. Jest to również zagadnienie rozpatrywane z punktu widzenia psychologii, a stres informacyjny jest jedynie odmianą stresu, które dotykają człowieka. Genezy stresu informacyjnego, tak jak wcześniej wspomnianego nadmiaru informacji należy również upatrywać w dynamicznym rozwoju nauk ścisłych oraz postępu technologicznego. Dodatkowym elementem generującym informacyjny stres jest przeświadczenie, iż „informacja, oraz budowana na jej podstawie wiedza stają się w coraz większym stopniu substytutem surowców, siły roboczej i innych zasobów” [Ledzińska 2009, s. 13]. Abstrahując od rozważań, na ile informacja przekłada się bezpośrednio na dobra o charakterze ekonomicznym należy zauważyć, iż stres informacyjny jest nieodzownym elementem antropoinfosfery. Paradoksalnie, rozwój i dojrzewanie społeczeństwa informacyjnego wydaje się dążyć nie do zmniejszenia stresu informacyjne, a raczej do ciągłej nadprodukcji informacji, co niewątpliwie przynosi efekt odwrotny. Zważywszy na fakt, iż rozwój technologiczny sprzyja ciągłemu zwiększaniu tempa transmisji informacji [Ledzińska 2009, s. 15], a „sieciowy” charakter współczesnego społeczeństwa umożliwia relatywnie nieograniczony dostęp do informacji oraz ułatwia dzielenie się nią, to stres informacyjny jest elementem nieuniknionym.

Taki stan rzeczy zmusza potencjalnego odbiorcę informacji do przedsięwzięcia środków, których celem będzie zmniejszenie tego stresu. Często są to zachowania instynktowne i całkowicie nieuświadomione. W ramach tak zwanych poznawczych procesów adaptacyjnych uruchamianych w sytuacji przeciążenia informacyjnego rozróżniamy procesy wejściowe, wewnętrzne i wyjściowe. Oznacza to tym samy, iż w zależności od sytuacji oraz „fazy życia” informacji system poznawczy człowieka uruchamia określony mechanizm zabezpieczający [Ledzińska 2002, s. 31-32]. Jednym z mechanizmów przystosowawczych jest „manipulacja” uwagą, czyli dostosowanie szerokości centralnego i peryferycznego pola percepcji. Rozszerzenie tego zakresu wpływa na spłycenie przetwarzania informacji, zawężenie natomiast pogłębia percepcję i tym samym wpływa pozytywnie na poziom koncentracji. Nadmierny stres informacyjny powoduje, iż zawężające się pole uwagi (tzw. widzenie tunelowe) pomaga skoncentrować się na informacjach istotnych, ignorując jednocześnie informacje spoza tego pola. Innym z mechanizmów radzenia sobie z namiarem informacji i tym samym ograniczeniem stresu informacyjnego jest zmniejszanie objętości informacji. Polega on na ustrukturyzowaniu informacji i przetworzeniu do rozmiarów umożliwiających jej percepcję, co stanowi jeden ze sposobów przekształcania informacji w wiedzę [Ledzińska 2002, s. 32].

Stres informacyjny bywa powodem całej gamy zachowań informacyjnych. Najbardziej skrajnym przykładem jest świadome unikanie informacji. Tego typu zachowanie, bardzo wyraziste, choć dość rzadkie, polega na zastosowaniu blokady wobec świata zewnętrznego. Towarzyszy temu fizyczne i społeczne izolowanie się, a ewentualny powrót do poprzedniego sposobu życia z psychologicznego puntu widzenia bywa niebezpieczny i bolesny. Wynika to przede wszystkim z trudności przystosowania się do ogromnej liczby zmian, jakie zaszły w środowisku informacyjnym człowieka pod jego „nieobecność” [Ledzińska 2002, s. 34].

Obecnie, znacznie częściej, można zaobserwować postawę polegającą na czynnej próbie uporania się z nadmiarem informacji. W ramach tego zachowania informacyjnego należy rozróżnić działania cząstkowe, oraz całościowe – globalne. Pierwsze polegają na często przypadkowej i niesystematycznej próbie selekcjonowania informacji. Wielokrotnie próbie opanowania lawiny danych towarzyszy brak konsekwencji [Ledzińska 2002, s. 34], co może skutkować pominięciem wartościowych informacji, na poczet informacji mniej ważnych, jednak prostszych i szybszych w percepcji. Również wąska specjalizacja oraz rutynowa selekcja informacji to działania cząstkowe. Zawężone spektrum postrzegania oraz interpretacji informacji może spowodować jej dezaktualizacje, a także dewaluacje w wyniku oderwania jej od innych dziedzin nauki i wiedzy, w których w sposób naturalny nastąpiły nieuniknione zmiany. Do powyższych działań cząstkowych dodać należy również nadmierne upraszczanie rzeczywistości, co skutkuje ignorowaniem informacji nie przystających do realizowanego przez odbiorcę modelu życia [Ledzińska 2002, s. 34-35].

W odróżnieniu do działań cząstkowych, które mają charakter przypadkowy i często intuicyjny, działania globalne to rozwiązania świadome i intencjonalne nakierowane na stopniowe i konsekwentne budowanie systemu wiedzy [Ledzińska 2002, s. 35]. Wymaga to jednak od odbiorcy informacji znacznej dojrzałości poznawczej oraz umiejętności wchodzących w skład szeroko rozumianych kompetencji informacyjnych. Jednak sama ocena i świadoma (dojrzała) selekcja danych nie gwarantuje w konsekwencji otrzymania informacji, którą można określić mianem wiedzy. Proces jej tworzenia wymaga dogłębnej analizy, a następnie opracowania dostępnych i uprzednio wyselekcjonowanych informacji. Co za tym idzie, realizacją tego procesu mogą de facto zajmować się odbiorcy pochodzący z elit umysłowych, gdyż wymaga to posiadania umiejętności wyższych rzędów noszących miano umiejętności metapoznawczych [Ledzińska 2002, s. 35].

Stres informacyjny występujący w wyniku recepcji nadmiarowej ilości informacji może zostać pogłębiony w momencie napotkania różnego rodzaju barier informacyjnych. W tym wypadku ograniczona recepcja wpływa ujemnie na zdolności percepcyjne odbiorcy co wymaga od niego podjęcia prób mających na celu wyeliminowanie wspomnianych barier.

Bibliografia:

Ledzińska, Maria (2002). Stres informacyjny – sposoby radzenia sobie i przeciwdziałania. W: Heszen-Niejodek, Irena, Joanna Matusiak. Konteksty stresu psychologicznego. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, s. 27-40
Ledzińska, Maria (2009). Człowiek współczesny w obliczu stresu informacyjnego: Wydawnictwo Instytutu Psychologii PAN, 225 s.

O autorze: Adam Tomaszkiewicz

Pracownik Biblioteki Jagiellońskiej, absolwent Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania z dziedziny tworzenia i oceny serwisów internetowych.
Tagi , , . Dodaj do zakładek link bezpośredni.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>