Infosfera

Infosfera

Początkiem rozważań teoretycznych na temat szeroko rozumianej informacji możemy uznać teorię Claude’a E. Shannona 1948 roku dotyczącą obiektywnej ilości informacji zawartej w komunikacie opartej na probabilistycznym modelu teoretycznym systemu przesyłania informacji [Kulikowski 1978, s. 2]. Jak się szybko okazało rozważania teoretyczne dotyczące ilości informacji znalazły swoje zastosowanie jedynie w ujęciu technologicznym (np. entropia informacji, kompresja danych itp.). Natomiast w wypadku informacji, gdzie istotną rolę odgrywają cechy gramatyczne języka, treść komunikatu, jego cechy semantyczne lub pragmatyczne oraz wartość komunikatu z punktu widzenia odbiorcy model teoretyczny nie znalazł zastosowania [Kulikowski 1978, s. 2]. Tym samym należy rozgraniczyć zjawiska informacyjne występujące na przykład w sieciach telekomunikacyjnych od zjawisk zachodzących w kontekście procesów biologicznych lub społecznych. W tym drugim przypadku najważniejszym i aktywnym ogniwem systemu społecznego i ekologicznego jest człowiek. Jego chęć oddziaływania na inne ogniwa systemu i ewentualna kontrola (dominacja) nad nimi wymusza wyodrębnienie w świadomości człowieka ogółu informacji potrzebnych do realizacji określonych zadań. Juliusz Kulikowski ogół tych informacji nazwał infosferą człowieka. Jak pisze autor: „infosfera jest środowiskiem informacyjnym człowieka obejmującym te rodzaje informacji, które są mu dostępne za pośrednictwem centrów wyższej działalności nerwowej” [Kulikowski 1978, s. 2].

InfosferaAutor wyróżnia w infosferze człowieka dwie warstwy [patrz Ryc. 1]:

  • infosferę wewnętrzną – czyli informacje utrwalone w pamięci człowieka łącznie z doświadczeniem życiowym, wiedzą, wspomnieniami oraz pamięcią krótkotrwałą z bieżącymi wrażeniami zmysłowymi powstałymi w wyniku świadomie wykonywanych czynności,
  • infosferę zewnętrzną – czyli informacje dostępne potencjalnie, wymagające od człowieka podjęcia określonych czynności w granicach jego możliwości fizycznych, psychicznych, społecznych, materialnych itp. [Kulikowski 1978, s. 2-3].

Jak zauważa autor, infosfera człowieka ma charakter niestacjonarny, czyli zmienny i uzależniony jest w dużej mierze od warunków społecznych jak również od dostępności informacji wchodzących w skład infosfery zewnętrznej. Ponadto stosując analogię do ewolucji biologicznej można mówić o ewolucji infosfery człowieka na przestrzeni wieków. Pozwala to na wyodrębnienie kilku podstawowych faz rozwoju infosfery. Możemy zatem mówić o infosferze:

  • pierwotnej – koncentrującej się przede wszystkim na warstwie wewnętrznej z powodu ograniczonych możliwości komunikacyjnych człowieka,
  • prehistorycznej – z coraz większym udziałem infosfery zewnętrznej w wyniku wzbogacenia procesów komunikacyjnych człowieka,
  • wczesnohistorycznej – z przewagą infosfery zewnętrznej, której zakres i zasięg wzrósł z uwagi na osiągniecie przez człowieka umiejętności utrwalania i przekazywania informacji na odległość,
  • poźnohistorycznej – gdzie dominacja infosfery zewnętrznej naruszyła równowagę pomiędzy infosferą wewnętrzną a zewnętrzną [Kulikowskie 1978, s. 3].

Zachwianie równowagi pomiędzy infosferą wewnętrzną a zewnętrzną jest spowodowane nadprodukcją informacji. Ta natomiast w następstwie upowszechnienia się druku, prasy, globalnych środków łączności, a obecnie teleinformatycznych środków komunikacji osiągnęła pułap przekraczający percepcyjne możliwości ludzkiego umysłu [Tadeusiewicz 2002, s. 17].

Z uwagi na dbałość o ciągłość rozwoju cywilizacyjnego nie jest wskazanym podejmowanie prób zmierzających do ograniczenia infosfery zewnętrznej. Również rozszerzenie infosfery wewnętrznej człowieka nie wydaje się być możliwe, a i ta niewątpliwie posiada swoją wartość graniczną. Te dysproporcje zmuszają człowieka do podjęcia działań zmierzających w celu racjonalnego zagospodarowania infosfery zewnętrznej. Kulikowski proponuje kilka sposobów na realizację tego przedsięwzięcia:

  • „planowy rozwój prac badawczych oznaczający rozwój infosfery w selektywnie wybranych kierunkach;
  • racjonalna selekcja zbiorów archiwalnych, […] podział zasobów informacji zgromadzonej w postaci dokumentów na zasoby pierwszej i drugiej kolejności dostępu, regulacja stopnia rozpowszechnienia informacji zgodnie z kryteriami jej wartości poznawczych lub użytkowych, uwzględniająca zarówno potrzeby bieżące, jak i przewidywane potrzeby przyszłych pokoleń;
  • aktywizacja obiegu informacji w infosferze zewnętrznej przez stworzenie warunków organizacyjnych i technicznych dla swobodnego przepływu informacji i możliwości jej przenikania do infosfery wewnętrznej, bez konieczności gromadzenia jej w postaci nadmiernej liczby kopii […];
  • rozwój informacji pochodnych […] ułatwiający selektywny wybór informacji dla infosfery wewnętrznej;
  • reorganizacja programów nauczania, nasycania ich bardziej skondensowaną treścią, stopniowe ograniczanie znaczenia modelu «erudycyjnego», w którym nacisk kładziono na zasób pasywnej wiedzy nagromadzonej w pamięci ucznia, na rzecz modelu «operatywnego», w którym uczeń nabywa przede wszystkim umiejętność samodzielnego przyswajania wiedzy, utrzymywania kontaktu z infosferą zewnętrzną” [Kulikowski 1978, s. 4].

Powyższe działania stanowią swoisty bufor bezpieczeństwa stworzony pomiędzy infosferą wewnętrzną a zewnętrzną. Taki też bufor bezpieczeństwa zaproponował Kulikowski w swoim modelu infosfery przyszłości wprowadzając dodatkowy element do poprzedniego modelu, a mianowicie infosferę pośrednią [patrz Ryc. 2].

Infosfera przyszłościJej zadaniem miałoby być przejęcie strumienia informacji, przetworzenie i efektywne wykorzystanie w określonym procesie poznawczym. [Kulikowski 1978, s. 4-5]. Wprawdzie autor „powierza” te działania sieciom teleinformatycznym w ramach automatyzacji przepływu strumienia informacji zauważa jednocześnie, iż działania te będą zadaniem trudnym „wymagającym rozwikłania i sformalizowania głębokich wewnętrznych praw języka naturalnego […] na poziomie semantycznym, stylistycznym i pragmatycznym” [Kulikowski 1978, s. 6].

Te wytyczne zaproponowane 35 lat temu realizowane są obecnie w ramach szeroko rozumianego zarządzania informacją i wiedzą, oraz za pośrednictwem krzewienia kompetencji informacyjnych czyli tzw. information literacy.

Bibliografia:

Kulikowski, Julian L. (1978). Człowiek i infosfera. Problemy nr 3(384), s. 2-6
Tadeusiewicz, Ryszard (2002). Społeczność internetu. Warszawa: Akademicka Oficyna Wydawnicza Exit, 302 s.

O autorze: Adam Tomaszkiewicz

Pracownik Biblioteki Jagiellońskiej, absolwent Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania z dziedziny tworzenia i oceny serwisów internetowych.
Tagi , . Dodaj do zakładek link bezpośredni.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>