Bariery informacyjne

Bariery informacyjne

Analizując szeroką problematykę ekologii informacji nie można pominąć problemu barier informacyjnych. Choć te ostatnie nie są zagadnieniem bezpośrednio wpisującym się w katalog problemów rozpatrywanych w ramach ekologii informacji, to jednak są one bardzo często powodem wspomnianego wcześniej stresu informacyjnego.

Bariery informacyjne są przeszkodami utrudniającymi, opóźniającymi, a częstokroć uniemożliwiającymi dostęp do informacji, pozyskiwanie jej, a także wykorzystanie. Bariery te powstają w takim samym kontekście, co potrzeby informacyjne i tym samym mają związek zarówno z cechami osobowymi człowieka jak i jego środowiskiem dalszym i bliższym, ze środowiskiem informacyjnym włącznie [Świgoń 2006, s. 23].

Wachlarz typologiczny barier informacyjnych jest niezmiernie szeroki. Uzależnione jest to od czynnika wpływającego na powstanie owej bariery. Opracowanie kompletnej typologii barier informacyjnych jest tym trudniejsze, gdyż czynników wpływających na te bariery może być kilka na raz, lub jest to swoista „wypadkowa” tych czynników. Jak pisze Marzena Świgoń w swojej książce pt. Bariery informacyjne, można „wyróżnić typologie wynikające z rozważań teoretycznych oraz powstałe w oparciu o badania empiryczne” [Świgoń 2006, s. 24]. Autorka nadmienia również, iż obie te typologie mogą mieć charakter ogólny lub szczegółowy, a ponadto można zastosować podział barier informacyjnych według całkowicie innych kryteriów (np. rodzaj informacji).

Abstrahując od teoretycznych rozważań dotyczących barier informacyjnych możemy pokusić się wymienienie najważniejszych barier wpływających na odbiór informacji w kontekście problematyki ekologii informacji. Tymi barierami (szczegółowymi) mogą być:

  • bariera nieświadomości – brak wiedzy na temat istnienia informacji mogącej zaspokoić naszą potrzebę informacyjną, lub poszukiwanie tylko takiej informacji o istnieniu której mamy świadomość,
  • bariera braku wiedzy – związana z deficytem wiedzy ogólnej, z czego może wynikać brak umiejętności pełnej interpretacji informacji,
  • bariera terminologiczna – polegająca na trudności zrozumienia poszczególnych fragmentów tekstu lub instrukcji wynikającej z użycia nowej, nieznanej terminologii,
  • bariera spowodowana niewystarczającą znajomością tradycyjnych źródeł informacji – związany jest z tym zarówno brak przygotowania do korzystania z tych źródeł jak i ogólny brak znajomości zasad funkcjonowania bibliotek,
  • bariera spowodowana niewystarczającą znajomością elektronicznych źródeł informacji – dotyczy braku umiejętności z korzystania zarówno z baz danych na CD-ROM-ach jak również katalogów i baz danych dostępnych za pośrednictwem Internetu,
  • bariera spowodowana wewnętrznym oporem psychicznym przed korzystaniem z komputerowych baz danych – związana również z ogólnym strachem przed nowymi technologiami,
  • bariera braku zaangażowania – czyli pasywna postawa wobec wyszukiwania informacji i niechęć do podejmowania wysiłku intelektualnego, jak również
  • bariera ograniczonego czasu na poszukiwanie informacji – a także braku czasu na zdobywanie wiedzy i nowych umiejętności [Świgoń 2006, s. 43-45].

Powyższe bariery, związane są bezpośrednio z użytkownikiem informacji i mają charakter barier psychologicznych oraz społeczno-edukacyjnych. Wiele z tych barier wynika jedynie z braku posiadania tzw. kompetencji informacyjnych, inne natomiast są barierami wynikającymi z subiektywnej bardzo niskiej samooceny. Nie zmienia to faktu, iż są to bariery, które użytkownik może pokonać sam, gdyż są one zależne od jego zaangażowania i często wymagają jedynie dobrej woli i samozaparcia.

Inną grupą barier, niezależnych od użytkownika, a wpływających bezpośrednio na jego środowisko informacyjne są bariery generowane przez autorów i wydawców informacji pośredniej oraz bezpośredniej. Do najważniejszych należą:

  • opóźnienia wydawnicze publikacji – co ma bezpośredni wpływ na aktualność informacji (badań), czyli tak zwane „starzenie się informacji”,
  • bariera informacji niepublikowanej – związana z brakiem dostępu do maszynopisów, prac magisterskich, doktorski lub materiałów badań będących w toku,
  • nadmiar (zalew) informacji – szczególnie informacji pochodzącej z sieci Internet, z czym wiąże się jednocześnie trudność oceny oraz selekcji informacji,
  • niedobór (brak) informacji – zwłaszcza dotyczący zagadnień nowych, wąskich tematycznie oraz rzadko lub ubogo opracowywanych,
  • bariera niższej jakości informacji – dotycząca informacji multiplikowanej, przestarzałej oraz skrajnie subiektywnej. W zakres tej bariery wchodzi również informacja nosząca znamiona plagiatu oraz nietrwałość źródła informacji (np. informacja w Internecie),
  • bariera informacji nierelewantnej – czyli informacji, której jakość, zakres i zasięg nie odpowiada potrzebom użytkownika, a także
  • informacja publikowana w nieznanym źródle – co może być wynikiem między innymi zjawiska „rozproszenia informacji” [Świgoń 2006, s. 49-52].

Użytkownik informacji stający wobec tylu barier informacyjnych ma prawo czuć się źle w swoim środowisku informacyjnym. Jeżeli dodamy do tego bariery o charakterze technicznym i organizacyjnym (zła architektura informacji serwisów internetowych, źle zoptymalizowana baza danych powodująca przeciążenia sieci, nierzetelne lub skomplikowane narzędzia wyszukiwawcze), to antropoinfosfera jawi się nam jako środowisko nieprzyjazne, wręcz wrogie, w którym użytkownik skazany jest wyłącznie na siebie. Tak jednak nie jest, lecz mimo to niezbędnym jest wypracowanie u siebie odpowiednich umiejętności – kompetencji informacyjnych (ang. information literacy), których posiadanie ułatwi przejście przez informacyjną dżunglę.

Bibliografia:

Świgoń, Marzena (2006). Bariery informacyjne. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 224 s.

O autorze: Adam Tomaszkiewicz

Pracownik Biblioteki Jagiellońskiej, absolwent Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zainteresowania z dziedziny tworzenia i oceny serwisów internetowych.
Tagi , . Dodaj do zakładek link bezpośredni.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>